Cuộc đấu trí mới giữa ASEAN và Trung Quốc

Thời gian tới, Hiệp hội Các quốc gia Đông Nam Á (ASEAN) và Trung Quốc phải cho thế giới thấy họ có thể tìm được điểm chung, cho dù điểm chung đó phong thanh như thế nào. Thông điệp chung của họ phải rõ ràng: có thể cùng làm việc hướng đến Bộ lệ luật xử sự ở biển Đông. Đầu tháng 5 vừa qua, tân Ngoại trưởng Trung Quốc Vương Nghị đã có chuyến thăm trước tiên tới Thái Lan, Singapore, Indonesia và Brunei. Trong chuyến thăm, ông Vương Nghị đã trấn an những người đồng cấp ASEAN bằng cách chứng minh sự sẵn sàng của Trung Quốc trong việc cùng ASEAN tham dự các cuộc thương thảo COC. Điều này sẽ được thực hành chuẩn y nhóm công tác ASEAN-Trung Quốc về Tuyên bố xử sự của các bên ở biển Đông (DOC) và tiếp đó là thành lập nhóm các chuyên gia. ASEAN sẽ phải đấu trí với Trung Quốc về biển Đông. Trong suốt thời gian Campuchia làm Chủ tịch ASEAN, Hiệp hội đã từ khước yêu cầu của Trung Quốc về việc thành lập một nhóm chuyên gia. Việc Indonesia và Brunei sốt sắng ưng ý lại ý tưởng này đã diễn tả nạm của Chủ tịch ASEAN đương chức trong việc đưa quan hệ ASEAN-Trung Quốc ra khỏi vũng lầy. Do đó, 6 tháng còn lại sẽ là khoảng thời kì chủ chốt để xây dựng lòng tin và đặt nền tảng cho quá trình soạn thảo COC trong mai sau. Khi nhóm công tác DOC gặp nhau tại Bangkok vào cuối tháng 5-2013, vấn đề COC đã được bàn luận chính thức lần trước hết. Điều phối viên quan hệ ASEAN-Trung Quốc, Thái Lan hiện đang tích cực để mở đường cho các cuộc họp quan yếu vào ngày 2 và 14-8, có khả năng xác định lại quan hệ ASEAN-Trung Quốc. Cuộc họp cấp cao trước tiên nhằm xác định các lĩnh vực ưu tiên trong quan hệ ASEAN-Trung Quốc. Cả hai bên đều lo ngại các tranh chấp trên biển Đông làm lu mờ các mặt hăng hái của quan hệ ASEAN-Trung Quốc. Bởi vậy, cuộc họp này sẽ giúp tăng cường hợp tác trong lĩnh vực kinh tế và các vấn đề phi an ninh. Sau đó, Bangkok sẽ chủ trì một cuộc họp trù bị của các Ngoại trưởng ASEAN tại Hua Hin để đàm đạo về các ý kiến cũng như lập trường chung hệ trọng đến tranh chấp lãnh hải. Thái Lan cho rằng cuộc họp Bộ trưởng ASEAN-Trung Quốc đặc biệt sắp tới vào cuối tháng 8 hoặc đầu tháng 9 tại Bắc Kinh có thể phát động tiến trình thương lượng COC, vốn nhiều lần bị trì hoãn. Đây cũng là một dịp tốt cho cái gọi là "cuộc trao đổi gia đình" giữa các nhà lãnh đạo. Tại cuộc họp của Ủy ban chung về Hội nghị cộng tác song phương tại Manila cuối tuần qua, Thái Lan kêu gọi Philippines không để xung đột biển Đông làm tổn hại mối quan hệ ASEAN-Trung Quốc. Mặc dù phản ứng này được đưa ra hơi muộn, nhưng nó cũng cho thấy chừng độ quan tâm cao của Bangkok. Indonesia cũng ủng hộ ý tưởng lập nhóm chuyên gia. ASEAN muốn có một văn bản dưới hình thức tuyên bố chung hoặc một tuyên bố trước khi kết thúc hội nghị thượng đỉnh ASEAN-Trung Quốc vào tháng 10 tới, trước khi diễn ra hội nghị thượng đỉnh Đông Á ở Brunei. Nội dung sẽ là tái khẳng định ASEAN và Trung Quốc đang cầm cố để làm việc về COC và giải quyết những khác biệt trong lĩnh vực hàng hải mà không cần sự can thiệp của bên ngoài. Tuyên bố này cũng sẽ bao gồm lời kêu gọi tự kềm chế và cam kết tiếp tục tuân các nguyên tắc của luật pháp quốc tế. Tại Diễn đàn khu vực ASEAN (ARF) sắp tới, Ngoại trưởng Trung Quốc Vương Nghị có nhiệm vụ tiếp kiến thuyết phục phần nhiều thành viên ASEAN cũng như các nước thành viên ARF rằng một Trung Quốc đang lên cũng có tức thị một Trung Quốc tuân thủ pháp luật quốc tế. Hiện nay, một số thành viên ASEAN vẫn nghi Trung Quốc, cho rằng Trung Quốc chỉ đổi thay về hình thức chứ không phải thực chất. Minh Tâm