Nếu đem Tam Nguyên này xếp vào ba ngày âm lịch trong năm, thì sẽ có “Tam Nguyệt Nhật” gồm: Thượng Nguyên, Trung Nguyên và Hạ Nguyên
Điểm qua thị trường tháng 7 năm nay, các mặt hàng công nghệ đời mới nhất đã xuất hiện với nhiều thương hiệu như iPhone 5, iPad 4, Samsung Galaxy Tab, Samsung Galaxy S4… Có người phải thốt lên: "Việc mua sắm cho người cõi âm như thế này, có nhẽ chỉ có ở Việt Nam!"). Chúng ta có thể hiểu, cách thức, cách tả mang thuộc tính văn hóa có thể khác nhau, không nên nhìn từ nền văn hóa nọ sang nền văn hóa kia sẽ tránh đi đến kết luận chủ quan.
Vu Lan là dịch ý từ tiếng phạn Ullambana, tức là đánh tháo khỏi sự “khốn khổ vì bị treo ngược”. Xin cảm ơn Tiến sỹ về cuộc nói chuyện khích! Lời Ban biên tập: Đối với tháng cô hồn, Người Đưa Tin chỉ khuyên bạn nên xem dự báo thời tiết, tháng 7 trời mưa sùi sụt, thời tiết diễn biến phức tạp, lòng người lại bất an, quả tình khó khăn cho việc đi lại, xây dựng, khởi công… hay bắt đầu một công việc gì mới! Ngọc Trà.
Tiến sỹ Triết học Nguyễn Văn Vịnh Người Việt chúng ta thường rất coi trọng việc cúng bái trong ngày rằm tháng 7, còn gọi là Tết Quỷ. Ba đại đế chia nhau quản ngại khắp nơi, cho nên Tam Nguyên Nhật trở thành ba ngày lễ lớn quan trọng của Đạo giáo.
Người ta thường nhớ tới ngày rằm tháng 7 với câu nói "Tháng 7 ngày Rằm xá tội vong nhân", ngày 15/7 cũng là ngày Lễ Vu Lan của đạo Phật, vậy hai ngày này có cùng sự tích/hoặc can dự tới nhau không? Lễ Vu Lan của Phật giáo và Tết Quỷ trong dân gian Trung Quốc là không hoàn toàn giống nhau. Ý nghĩ này nằm trong suy luận chủ quan, trần sao thì âm vậy, chính nên chi, người ta mơ hồ tin và chấp nhận có thế giới người âm, do đó dẫn đến thái quá trong việc đốt vàng mã, nhân gian có gì người ta sản xuất vàng mã hết.
Chúng ta sẽ thấy, rằm tháng 7 cũng là ngày người sống dành cho người đã khuất, thậm chí, không chỉ vong hồn con người mà còn là linh hồn mọi chúng sinh tồn tại trên dương thế này.
Xin chào Tiến sỹ, ông có thể cho độc giả biết nguồn cội dân gian của tháng "cô hồn" và những ngày đặc biệt trong tháng 7 âm lịch? TS Vịnh: Người Á Đông trong một năm có rất nhiều ngày lễ khác nhau, đặc biệt là người Việt, mỗi địa phương khác nhau đều có ngày lễ riêng, nếu tính tổng ngày lễ trong năm thì chúng ta có hàng nghìn ngày lễ.
Những việc làm đó giúp con người ta thỏa mãn lòng hiếu kỳ, việc đốt vàng mã mang tính chất biểu trưng cho tấm lòng của họ. Có thể nói rằm tháng 7 và các ngày lễ khác có ý nghĩa tương đương nhau.
Do đó, dân gian quan niệm, rằm tháng 7 là ngày mở cửa địa ngục, các linh hồn sẽ từ đó thoát ra. Thực tế, việc kiêng kỵ dân tộc nào cũng có, kiêng để bảo đảm sự tồn tại, tránh điều xấu, đó là một xu hướng liên tục diễn ra. Thậm chí, người phương Tây không đốt vàng mã, nhưng lễ nghi tin vào người âm, phương Tây cũng có.
Về mặt văn hóa, tháng cô hồn cũng mang nét nhân bản lớn, khái niệm cô hồn không mang ý nghĩa xấu, đáng sợ. Theo truyền thuyết, Tam Nguyên Nhật là sinh nhật của Tam Quan Đại Đế trong Đạo giáo, địa vị của ba đại đế này chỉ đứng sau Ngọc thánh thượng Đế.
Như vậy, việc ỉ eo của người Việt ta có phần kiêng theo "gu" (thích gì kiêng nấy) và thiếu căn cứ cho hành xử linh tính của mình? Điều này cần phải có cách nhìn khác, Thực tế các dân tộc trên thế giới đều kiêng một cái gì đó.
Chúng ta sẽ thấy hồ hết bên trong các cửa hàng buôn bán ở Á Đông, thường thờ ông thần tài, treo đèn lồng, trong khi văn hóa phương Tây không thờ ai mà họ vẫn giàu có, trở nên tỷ phú. Tỉ dụ người phương Tây kiêng số 13… Số liệu thống kê cho thấy, mỗi năm, chỉ riêng thị thành Hà Nội đã tiêu tốn xấp xỉ… 400 tỷ đồng cho việc đốt vàng mã
Từ mong muốn cao đẹp đó dẫn đến việc thế giới đương đại có gì thì người ta muốn thế giới người âm cũng có.
Tiến sỹ có thể cho biết đối với tâm lý phần lớn người Việt Nam, tháng cô hồn thường gắn với những thô tục và hành vi như thế nào? nghi lễ cúng cô hồn có hiệp với đạo của người Việt hay không? TS Vịnh: Thực ra, từ cô hồn xuất hiện chưa lâu lắm, người ta cho rằng vào tháng 7, âm khí dưới đất bốc mạnh lên trên cao và suy luận những âm khí này chính là vong hồn người âm đã khuất.
Với người Việt, ngày Lễ Vu Lan là một đại lễ báo hiếu bác mẹ, ông bà, tổ tiên đã khuất, bộc lộ tấm lòng “ăn quả nhớ kẻ trồng cây”. Tỉ dụ như ra đường nên bước chân nào trước, chân nào sau, gặp đàn bà có bầu thì cho rằng đen đủi, người bán hàng mong gặp được “vía tốt”… đều là nhằng, do người ta tự nghĩ ra và đồn thổi.
Tôi cho rằng, tháng cô hồn có thể hiểu theo cách, nếu những gia đình có ông bà tiên sư cha, tộc phả rõ ràng thì dễ cúng bái, thờ cúng, nhưng những biến đổi từng lớp dẫn đến chuyện có nhiều trường hợp, người mất không có ai cúng tế, không biết tăm tiếng, địa chỉ, ngày mất… nên con người dành ra một ngày để hoài tưởng về họ, cúng tế, phóng sinh và giải thoát cho người âm.
Ở Trung Quốc, Lễ Vũ Lan trước tiên được bắt đầu từ thời Lương Vũ Đế, đến đời Đường (thế kỷ 7-10) đã rất thịnh hành. Người phương Tây nhìn vào văn hóa phương Đông có thể thấy hơi “mọi rợ”, có cái gì đó mê tín, lòng tin và tín ngưỡng không thể tính bằng lý thuyết và chẳng thể nêu bằng khái niệm khoa học.
Nguồn gốc của Tết Quỷ gắn liền với văn hóa Đạo giáo của Trung Quốc, bởi Phật giáo không có chủ trương sát sinh hoặc đốt vàng bạc hàng mã để cúng tế quỷ thần.
Họ tin rằng, việc cầu kinh, làm các lễ nghi trong nhà thờ sẽ tốt cho vong linh người đã mất…. Nghi lễ của người Á Đông, người phương Tây không có, nên nếu nhìn từ lăng kính văn hóa phương Tây sang văn hóa phương Đông sẽ thấy không phù hợp. Nguyên tức thị sự khởi đầu của tất cả, Trời – Đất – Nước là ba nguyên khí căn bản tạo ra và nuôi dưỡng con người cùng vạn vật.
Việc eo sèo cũng chỉ mang thuộc tính tương đối, bên cạnh những eo sèo có cội nguồn sâu xa từ văn hóa, bây giờ con người ta ngày càng kiêng những điều nhằng, hoang đường. Trong các thô tục ấy, chúng ta có thể thấy tục đốt vàng mã "vô tội vạ" vào tháng 7 (cũng như các tháng khác trong năm), ông có thể nói thêm về sự tích và tác dụng/tác hại của việc đốt vàng mã? TS Vịnh: Do ý nghĩa nhân văn của rằm tháng 7 là vì người đã khuất nên con người muốn cho linh hồn cái gì đó.
Mở mang ra, khái niệm vong linh ở đây không chỉ là con người nữa mà gồm ắt các loại chúng sinh. Thậm chí giới trẻ trên mạng truyền nhau 18 điều cấm kỵ, 13 điều nên làm trong tháng cô hồn được san sẻ và hài lòng rộng rãi, ông đánh giá thế nào về tâm lý giới trẻ trước những tục tằn như thế? TS Vịnh: Thực ra, người ta nghĩ rằng, tháng này là tháng hồn, khí âm được thả ra nên để tránh mã tà, họ để ý đến việc đi lại, mua bán.
Theo ông, ở một "góc tiến bộ" nào đó trên thế giới người ta có nhìn thô lỗ tháng cô hồn của dân ta như "hủ tục" hay cái gì đó kì dị, đáng được lên kênh truyền hình Discovery như thông tục của một tộc người thiểu số còn sinh sống trên địa cầu không? TS Vịnh: Chúng ta cần làm rõ rằng, lễ thức phương Đông, cái gì đã trở thành văn hóa thì không thay đổi, và chúng ta cũng không nên so sánh.
Về nguyên tắc, sờ soạng các ngày trong năm đều như nhau, không cần eo sèo. Đạo giáo gọi Thiên – Địa – Thủy là “Tam Nguyên”. Vào ngày rằm tháng 7 hàng năm, người ta thường đốt nến, hóa vàng bạc hoặc giết gà vịt cúng quỷ đói để cầu được bình an và những điều tốt đẹp Kinh doanh, mua sắm, cưới hỏi, khởi công, động thổ, khai trương… và những việc lớn hầu như "được" eo sèo tuyệt đối trong tháng này, thói quen đó gây ra hệ lụy kinh tế, tầng lớp như thế nào thưa ông? TS Vịnh: Do đặc điểm tháng 7 âm có hiện tượng thời tiết không thuận lợi, mưa nắng thất thường, nhiều bão… sự thất thường về thời tiết tạo cho người Việt nếp, kinh nghiệm trong sinh hoạt, làm ăn, dẫn đến kiêng kỵ việc lớn, lâu dần dẫn đến kiêng luôn những việc nhỏ.
Ngày Thượng Nguyên là sinh nhật của “Thiên quan tứ phúc đại đế”, ngày Trung Nguyên là sinh nhật của “Địa quan xá tội đại đế”, còn ngày Hạ Nguyên là sinh nhật của “Thủy quan giải nguy đại đế”.
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét